Poltergeist Enfield là vụ "ma quậy" xảy ra trong một căn nhà xã hội ở khu Enfield, phía bắc London, từ năm 1977 đến 1979: đồ đạc xê dịch, tiếng gõ, đồ vật bay, và một giọng đàn ông khàn khàn phát ra từ cô con gái thứ hai của gia đình Hodgson. Hai thành viên Hội Nghiên cứu Tâm linh (SPR) là Maurice Grosse và Guy Lyon Playfair theo vụ việc gần hai năm và tin đây là hiện tượng thật. Nhưng băng ghi hình và ảnh chụp cho thấy các em đã tự làm ít nhất một phần, và nhiều nhà nghiên cứu khác, kể cả trong SPR, cho rằng phần lớn có thể giải thích là trò của trẻ.
Căn nhà và gia đình
Bà Peggy Hodgson là mẹ đơn thân, sống cùng bốn con trong một căn nhà liền kề ở Enfield. Gia đình không khá giả, cha mẹ đã ly thân. Những chi tiết này quan trọng vì chúng là bối cảnh của mọi điều xảy ra sau: một gia đình chịu áp lực, nhiều trẻ đang tuổi lớn, và một căn nhà chật.
Cuối tháng 8/1977, bà Hodgson nghe các con kể giường rung, tiếng kéo lê đồ đạc. Bà xuống xem và kể rằng tận mắt thấy một tủ ngăn kéo tự trượt trên sàn, đẩy lại thì như có lực đẩy ngược. Hoảng sợ, bà sang nhờ hàng xóm, rồi gọi cảnh sát.
Lời chứng của nữ cảnh sát và báo chí
Một nữ cảnh sát tới nhà đã ký bản khai rằng bà thấy một chiếc ghế trượt trên sàn khoảng hơn một mét mà không có ai chạm vào, và không tìm được dây hay cơ chế nào. Lời khai này thường được trích như bằng chứng "người ngoài, có trách nhiệm" chứng kiến. Bà cũng nói bà không giải thích được, chứ không nói đó là ma.
Gia đình liên lạc với báo Daily Mirror. Phóng viên và nhiếp ảnh gia Graham Morris tới, và có lời kể rằng Morris bị một món đồ chơi Lego bay trúng trán. Báo đăng tin, và từ đó căn nhà có khách thường xuyên: nhà báo, nhà nghiên cứu, người tò mò.
Grosse và Playfair
Maurice Grosse là một nhà phát minh, thành viên SPR, tới căn nhà từ tháng 9/1977. Ông vừa mất con gái trong một tai nạn năm trước đó — chi tiết mà chính ông và người viết về ông thường nhắc, vì nó giải thích phần nào sự gắn bó của ông với gia đình. Guy Lyon Playfair, nhà văn và nhà nghiên cứu tâm linh, tham gia sau đó. Hai người ghi hàng trăm giờ băng âm thanh, chụp ảnh, ghi chép.
Năm 1980, Playfair xuất bản This House Is Haunted, cuốn sách là nguồn chính của câu chuyện Enfield như ta biết hôm nay.
"Bill": giọng nói làm nên danh tiếng
Từ cuối năm 1977, một giọng đàn ông trầm, khàn phát ra từ Janet — cô con gái thứ hai, người được đưa tên công khai rộng rãi và khi trưởng thành đã tự trả lời phỏng vấn về chuyện này. Giọng nói xưng là "Bill", nói mình đã chết trong căn nhà, chửi thề, nói chuyện lăng nhăng.
Người tin cho rằng một cô bé không thể giữ giọng như thế hàng giờ mà không đau họng. Người hoài nghi chỉ ra rằng giọng khàn kiểu đó có thể tạo bằng dây thanh giả (băng thất, nằm phía trên dây thanh thật) — một kỹ thuật nhiều người học được, và khi nhà nghiên cứu yêu cầu em ngậm nước trong miệng hay dán băng keo miệng, giọng nói không xuất hiện hoặc thay đổi. "Bill" nói những điều mà một đứa trẻ thường nghĩ là "người lớn hư hỏng" sẽ nói — một chi tiết nhiều người hoài nghi nhắc tới.
Những gì bị bắt gặp
- Ảnh "bay lên": loạt ảnh chụp liên tiếp bằng máy ảnh tự động cho thấy Janet ở giữa không trung trên giường. Nhìn cả chuỗi, nhiều người phân tích thấy đây là tư thế nhảy bật khỏi đệm, không phải lơ lửng.
- Băng hình: một máy quay đặt trong phòng ghi được cảnh hai chị em thử bẻ cong thìa, và cố bẻ một thanh kim loại, trong lúc nghĩ không ai theo dõi.
- Nhà nghiên cứu SPR khác: Anita Gregory và John Beloff, cũng thuộc SPR, tới quan sát và kết luận các em đã làm giả một số hiện tượng. Họ thấy các em đặc biệt "hoạt động" khi người lớn rời phòng.
- Lời của chính Janet: nhiều năm sau, khi trưởng thành, Janet nói trong phỏng vấn rằng hai chị em có làm giả một phần nhỏ để xem các nhà nghiên cứu có phát hiện không, nhưng vẫn khẳng định phần lớn là thật.
Grosse và Playfair thừa nhận các em có lúc bày trò, nhưng lập luận rằng việc trẻ "thêm thắt" không xoá đi các hiện tượng thật khác. Đây là lập luận phổ biến trong các vụ ma quậy: một phần giả không chứng minh tất cả giả. Phía hoài nghi đáp lại: khi đã biết nguồn tin có làm giả, mọi sự việc không được kiểm soát chặt đều mất giá trị làm bằng chứng.
So sánh hai cách đọc
| Sự việc | Cách đọc của Grosse và Playfair | Cách đọc hoài nghi |
|---|---|---|
| Ghế trượt trước mặt cảnh sát | Nhân chứng độc lập | Một lần, không ghi hình, không loại trừ được tác động trước đó |
| Giọng "Bill" | Một cô bé không thể làm hàng giờ | Kỹ thuật giọng giả học được; giọng mất khi miệng bị chặn |
| Ảnh bay lên | Lơ lửng | Nhảy bật khỏi giường, ảnh chụp liên tiếp cho thấy quỹ đạo nhảy |
| Trẻ bị bắt gặp làm giả | Trẻ thêm thắt ngoài hiện tượng thật | Nguồn tin đã làm giả thì mọi sự việc không kiểm soát đều đáng ngờ |
Enfield trên màn ảnh
Câu chuyện được dựng thành loạt phim truyền hình Anh The Enfield Haunting (2015) và trở thành cốt truyện chính của phim The Conjuring 2 (2016) của James Wan. Phim Mỹ đưa vợ chồng Ed và Lorraine Warren vào làm nhân vật trung tâm, trong khi vai trò thật của họ ở Enfield rất nhỏ so với Grosse và Playfair. Đây lại là một ví dụ về cách phim "dựa trên chuyện có thật" sắp xếp lại sự thật theo nhu cầu kể chuyện.
Góc nhìn hôm nay
Đằng sau những tiêu đề giật gân là một gia đình thật trong lúc khó khăn: một người mẹ một mình nuôi bốn con, nhiều người lạ ra vào nhà suốt hai năm, trẻ em bị báo chí chụp ảnh và gọi tên. Dù hiện tượng là gì, trải nghiệm ấy để lại dấu vết thật trên những đứa trẻ. Các thành viên gia đình sau này đã chia sẻ về áp lực mà họ chịu từ sự chú ý của công chúng.
Bài học cho phụ huynh và người lớn: khi chuyện lạ xoay quanh một đứa trẻ, điều đầu tiên cần là sự bình tĩnh và riêng tư, không phải máy quay và đám đông. Danh mục này có bài riêng bàn vì sao các vụ ma quậy hay xoay quanh trẻ em.
Đọc thêm: sách của Playfair (1980) để thấy góc nhìn của người tin; các bài phân tích trên tạp chí Skeptical Inquirer và trong sách Investigating Ghosts (2017) của Benjamin Radford để thấy phía hoài nghi. Căn nhà vẫn là nhà dân ở London, không mở cho khách.
Câu hỏi thường gặp
Poltergeist Enfield có thật không?
Chưa có kết luận được mọi bên chấp nhận. Hai nhà nghiên cứu Grosse và Playfair tin là thật, nhưng có băng ghi và ảnh cho thấy các em tự làm một phần, và nhiều nhà nghiên cứu khác cho rằng phần lớn hiện tượng có thể là trò của trẻ.
Vụ Enfield xảy ra khi nào và ở đâu?
Từ cuối tháng 8/1977 đến khoảng năm 1979, trong một căn nhà ở khu Enfield, phía bắc London, nước Anh.
Giọng nói "Bill" trong vụ Enfield là gì?
Là giọng đàn ông khàn phát ra từ cô con gái thứ hai, tự xưng là người đã chết trong nhà. Người hoài nghi cho rằng đó là giọng giả học được, vì giọng biến mất khi miệng cô bé bị chặn bằng nước hoặc băng keo.
The Conjuring 2 có đúng với vụ Enfield không?
Phim lấy bối cảnh và nhiều sự việc từ vụ Enfield nhưng đưa vợ chồng Warren lên làm nhân vật chính, trong khi người điều tra chính ngoài đời là Maurice Grosse và Guy Lyon Playfair. Nhiều cảnh là hư cấu.
Ai điều tra vụ Enfield?
Chủ yếu là Maurice Grosse và Guy Lyon Playfair của Hội Nghiên cứu Tâm linh (SPR). Anita Gregory và John Beloff, cũng của SPR, tới quan sát và đưa ra nhận định hoài nghi hơn.
