Chiếc Porsche của James Dean và chuyện "chiếc xe bị nguyền"

Chiếc xe đua Porsche 550 Spyder mà nam diễn viên James Dean lái khi tử nạn ngày 30/9/1955 ở California được đồn là "chiếc xe bị nguyền": sau tai nạn, xác xe và phụ tùng của nó được kể là gây thêm thương tích, cháy nổ, tai nạn cho những người dính líu, rồi biến mất bí ẩn năm 1960. Phần lớn các câu chuyện này do George Barris — người thiết kế xe nổi tiếng ở Hollywood, người đã mua xác xe — lan truyền, và nhiều chi tiết không kiểm chứng được. Cái chết của Dean thì có hồ sơ rõ ràng: một vụ va chạm giao thông ở ngã ba đường.

James Dean và chiếc "Little Bastard"

James Dean là ngôi sao trẻ của Hollywood giữa thập niên 1950, nổi tiếng qua East of Eden (1955) và Rebel Without a Cause (1955). Ngoài diễn xuất, anh mê đua xe và đã tham gia nhiều cuộc đua nghiệp dư.

Tháng 9/1955, Dean mua một chiếc Porsche 550 Spyder, loại xe đua hai chỗ nhẹ, thân nhôm, động cơ đặt giữa, rất nhanh với thời đó. Anh cho sơn số đua và dòng chữ biệt danh "Little Bastard" lên xe.

Ngày 30 tháng 9 năm 1955

Hôm đó Dean lái chiếc Spyder từ Los Angeles lên phía bắc để dự một cuộc đua ở Salinas, đi cùng thợ máy người Đức Rolf Wütherich của hãng Porsche. Chiều tối, gần ngã ba đường cao tốc ở vùng Cholame, California, một chiếc Ford do một sinh viên trẻ tên Donald Turnupseed lái rẽ trái cắt ngang đường. Hai xe đâm nhau. Dean tử vong, ở tuổi 24. Wütherich bị thương nặng nhưng sống sót. Turnupseed bị thương nhẹ.

Chiếc Spyder thấp, sơn màu bạc, trong ánh chiều có thể khó nhìn thấy từ xa; tốc độ, tầm nhìn và việc rẽ cắt đầu được các phân tích về sau nhắc tới như những yếu tố gây tai nạn. Không có kết luận chính thức nào quy lỗi hình sự cho Turnupseed. Một bia tưởng niệm Dean đã được dựng ở Cholame.

Đây là một tai nạn giao thông bi thảm, giống vô vàn tai nạn khác ở những ngã ba đường nông thôn — điều mà người kể chuyện lời nguyền thường không nhắc.

Lời cảnh báo của Alec Guinness

Một mẩu chuyện hay được kể kèm: khoảng một tuần trước tai nạn, Dean khoe chiếc xe với nam diễn viên người Anh Alec Guinness ở một nhà hàng tại Hollywood. Theo lời Guinness kể lại nhiều năm sau, ông thấy chiếc xe có gì đó "đáng sợ" và nói với Dean rằng nếu lái nó, anh có thể chết trong vòng một tuần.

Đây là lời kể của chính Guinness, không có ghi chép đương thời. Ngay cả khi nó đúng từng chữ, một người lớn tuổi lo cho một chàng trai trẻ lái xe đua mui trần tốc độ cao trên đường công cộng là chuyện rất dễ hiểu. Một lời cảnh báo nghe "linh nghiệm" khi điều cảnh báo xảy ra; những lời cảnh báo không thành hiện thực thì không ai kể lại.

Chuyện "lời nguyền" sau tai nạn

Xác xe được George Barris mua lại. Barris là nhà thiết kế, độ xe nổi tiếng ở Hollywood, về sau gắn tên với nhiều chiếc xe trong phim và truyền hình. Những năm sau đó, ông và các bài báo dựa trên lời ông kể ra hàng loạt câu chuyện:

• Khi xác xe được đưa vào xưởng, nó tuột khỏi xe tải, đè gãy chân một thợ máy.
• Động cơ và hệ truyền động được bán cho hai bác sĩ chơi xe đua; trong một cuộc đua, một người tử nạn, người kia bị thương.
• Lốp xe bán cho người khác thì cùng nổ một lúc.
• Khi xác xe được đem đi triển lãm về an toàn giao thông, nơi cất nó bốc cháy, xe tải chở nó gặp tai nạn.
• Năm 1960, sau một đợt triển lãm, xác xe được chất lên xe để chở về và biến mất trên đường.

Kiểm chứng: đứng ở đâu

Nhiều nhà nghiên cứu, trong đó có người viết cho tạp chí Skeptical Inquirer và các nhà báo chuyên về ô tô, chỉ ra rằng Barris là người có tài quảng bá, và một chiếc xe gắn với cái chết của một ngôi sao, kèm lời nguyền, là món hàng triển lãm thu hút. Chính các buổi triển lãm an toàn giao thông dùng xác xe để nhắc người trẻ lái cẩn thận cũng có lợi khi câu chuyện thêm rùng rợn.

Vì sao lời nguyền xe hơi hấp dẫn

Ô tô là đồ vật gần như có "tính cách" với nhiều người: được đặt tên, được chăm sóc, được gắn với bản thân. Khi một chiếc xe gắn với cái chết của một người trẻ, nổi tiếng, đẹp trai, ở đỉnh sự nghiệp, người ta khó chấp nhận lời giải thích đơn giản "tai nạn giao thông". Lời nguyền cho cái chết một ý nghĩa lớn hơn.

Thêm vào đó là cơ chế ta đã gặp ở kim cương Hope hay bức tranh "Cậu bé khóc": khi một đồ vật đã có tiếng là xui, mọi chuyện không may của bất kỳ ai liên quan đều được ghi vào "hồ sơ", còn những người dùng đồ vật đó bình yên thì bị quên.

Góc nhìn hôm nay

Bài học thật từ cái chết của James Dean là bài học an toàn giao thông, chứ không phải bài học về lời nguyền: tốc độ cao, xe thấp khó thấy, tầm nhìn lúc chiều tà, và người lái rẽ cắt đầu không quan sát kỹ. Những yếu tố ấy vẫn gây ra rất nhiều tai nạn ở mọi nơi, kể cả trên đường Việt Nam. Đi đúng làn, đúng tốc độ, quan sát kỹ khi rẽ, bật đèn khi trời nhá nhem là những việc làm giảm rủi ro thật.

Người hâm mộ Dean có thể tìm hiểu về anh qua ba bộ phim chính anh đóng vai chính (East of Eden, Rebel Without a Cause, Giant), và các bảo tàng, hội người hâm mộ ở quê nhà anh tại Fairmount, bang Indiana. Đọc thêm về câu chuyện chiếc xe ở các bài phân tích của báo chí ô tô và tạp chí Skeptical Inquirer.