Ngôi nhà Amityville ở số 112 Ocean Avenue, Long Island, bang New York, gắn với hai câu chuyện khác hẳn nhau. Câu chuyện thứ nhất là một bi kịch có thật: tháng 11/1974, sáu người trong gia đình DeFeo bị chính người con trai cả sát hại. Câu chuyện thứ hai là lời kể của gia đình Lutz, dọn vào hơn một năm sau và bỏ đi chỉ sau 28 ngày, nói rằng ngôi nhà bị ma ám. Câu chuyện thứ hai làm nên cuốn sách năm 1977 và hàng loạt phim, nhưng bị nhiều người nghi là dựng lên — chính luật sư của hung thủ sau này nói ông đã cùng bàn chuyện "làm ra" nó.
Bi kịch năm 1974
Đêm 13/11/1974, Ronald DeFeo Jr., 23 tuổi, bắn chết cha mẹ và bốn em trong ngôi nhà ở Amityville, một thị trấn ven biển yên bình phía nam Long Island. Năm 1975 anh ta bị kết án sáu bản án chung thân liên tiếp và qua đời trong tù năm 2021.
Đây là phần duy nhất của câu chuyện được hồ sơ toà án xác lập. Sáu con người thật đã mất, trong đó có trẻ em. Bài này nhắc tới họ ở mức cần thiết để hiểu bối cảnh, và người đọc nên nhớ: sau mọi bộ phim, nạn nhân không phải là "phông nền" cho chuyện ma.
28 ngày của gia đình Lutz
Tháng 12/1975, vợ chồng George và Kathy Lutz cùng ba con mua lại ngôi nhà với giá thấp hơn thị trường vì quá khứ của nó. Họ dọn vào ngày 18/12/1975 và rời đi ngày 14/1/1976, để lại gần như toàn bộ đồ đạc.
Theo lời họ kể sau đó — và chủ yếu theo phiên bản trong sách — trong 28 ngày ấy:
- Một linh mục tới làm phép nhà nghe thấy giọng nói bảo "cút ra" và bị phồng rộp tay (vị linh mục sau đó có những lời kể khác nhau về chuyện này).
- Ruồi bu đầy một căn phòng giữa mùa đông.
- Chất nhầy xanh chảy từ trần, cửa bị giật tung khỏi bản lề.
- George thức dậy đúng khoảng giờ xảy ra vụ án năm trước, mỗi đêm.
- Cô con gái nhỏ có "bạn tưởng tượng" là một con lợn tên Jodie, có mắt đỏ nhìn qua cửa sổ.
- Kathy bị bay lơ lửng khỏi giường, mặt biến dạng.
Từ lời kể đến sách và phim
Gia đình Lutz kể chuyện với báo chí, và đầu năm 1976 một nhóm gồm vợ chồng Ed và Lorraine Warren cùng một đài truyền hình tới ngôi nhà tổ chức một buổi "ngồi gọi hồn". Năm 1977, nhà văn Jay Anson xuất bản The Amityville Horror, dựa trên khoảng 45 giờ băng ghi âm lời kể của nhà Lutz, quảng bá là "câu chuyện có thật". Sách bán rất chạy; phim cùng tên ra mắt năm 1979 thành công lớn, rồi bản làm lại năm 2005 và hàng chục phim nối tiếp, ăn theo.
Vì sao câu chuyện bị nghi là dựng lên
Lời của luật sư William Weber
William Weber là luật sư bào chữa của Ronald DeFeo Jr. Năm 1979, ông công khai nói với báo chí rằng ông và vợ chồng Lutz đã ngồi bàn với nhau, dựng nên câu chuyện kinh dị — một câu chuyện mà ông hy vọng dùng được cho việc xin xét xử lại cho thân chủ, còn nhà Lutz thì có chất liệu viết sách. Hai bên còn kiện nhau về quyền lợi từ câu chuyện. Nhà Lutz phủ nhận việc bịa chuyện; George Lutz cho tới khi mất năm 2006 vẫn khẳng định họ đã trải qua những điều đáng sợ trong ngôi nhà.
Những chi tiết không khớp
Các nhà nghiên cứu đối chiếu sách với hồ sơ và lời người địa phương, chỉ ra nhiều chỗ lệch: những sự việc được tả là có cảnh sát hoặc người ngoài chứng kiến nhưng không ai xác nhận; cửa, khoá được tả là bị phá nhưng người ở sau thấy vẫn nguyên bản; một số chi tiết thời tiết, thời gian không trùng với ghi chép. Nhà cận tâm lý học Stephen Kaplan, người từng tiếp xúc với vụ việc, viết sách năm 1995 cho rằng toàn bộ là trò lừa.
Những người ở sau không gặp gì
Ngôi nhà đã qua tay nhiều chủ sau nhà Lutz. Gia đình dọn vào năm 1977 nói họ không gặp hiện tượng lạ nào; điều khổ sở duy nhất là dòng khách tò mò kéo tới chụp ảnh ngày đêm. Họ kiện tác giả, nhà xuất bản và nhà Lutz, và vụ kiện được dàn xếp. Để tránh khách lạ, số nhà sau đó được đổi, và mặt tiền với cặp cửa sổ hình "đôi mắt" nổi tiếng cũng được sửa lại.
Ba lớp câu chuyện, tách cho rõ
| Lớp | Nội dung | Mức độ tin cậy |
|---|---|---|
| Sự kiện có hồ sơ | Vụ án DeFeo 11/1974; nhà Lutz ở 28 ngày (12/1975–1/1976) | Có hồ sơ toà án, giấy tờ nhà đất |
| Lời kể của nhà Lutz | Ruồi, chất nhầy, tiếng động, giọng nói, bóng người | Chỉ có lời người trong cuộc; bị luật sư Weber và nhiều nhà nghiên cứu cho là dựng lên |
| Phần sách và phim thêm | Nhiều cảnh kịch tính, chi tiết không có trong lời khai ban đầu | Hư cấu nghệ thuật dưới nhãn "có thật" |
Vì sao Amityville vẫn được tin
Có bi kịch thật làm nền khiến câu chuyện ma có "trọng lượng". Người ta dễ chấp nhận rằng một ngôi nhà nơi xảy ra điều khủng khiếp thì phải "giữ" lại cái gì đó. Đây là một dạng tư duy mà các nhà tâm lý gọi là lây nhiễm ma thuật — ý nghĩ rằng nơi chốn, đồ vật mang theo phẩm chất của chuyện đã xảy ra ở đó.
Thêm vào đó, nhãn "dựa trên chuyện có thật" trên áp phích làm khán giả tin cả những cảnh mà biên kịch tự thêm. Thực ra cụm từ ấy thường chỉ có nghĩa: có một sự kiện thật ở đâu đó trong gốc câu chuyện.
Còn một lý do nữa: câu chuyện Amityville ra đời đúng lúc thị trường sách và phim kinh dị Mỹ đang lên. The Exorcist vừa gây chấn động năm 1973, công chúng đang khát những câu chuyện "người thật việc thật" về cái ác siêu nhiên. Một cuốn sách gắn với một vụ án có thật, kể bằng giọng phóng sự, có ảnh ngôi nhà với hai ô cửa sổ như đôi mắt — đó là công thức bán chạy. Khi một câu chuyện đã thành thương hiệu với hàng chục phim, việc nó đúng hay sai trở nên ít quan trọng với người làm ra nó.
Góc nhìn hôm nay
Amityville là ví dụ kinh điển để học cách tách lớp một câu chuyện: lấy ra phần có hồ sơ, đánh dấu phần là lời kể, gạch bỏ phần do sách và phim thêm. Làm vậy không phải để chế giễu ai, mà để tôn trọng cả nạn nhân thật lẫn sự thật.
Ngôi nhà vẫn là nhà ở tư nhân, có người sống. Không có tour tham quan chính thức nào, và chủ nhà các đời đã nhiều lần phải chịu cảnh người lạ đứng trước cửa. Người tò mò nên tìm hiểu qua sách và phim tài liệu, không đến làm phiền. Đọc thêm: sách của Joe Nickell và Benjamin Radford (Investigating Ghosts, 2017) có phần bàn về các vụ ma ám nổi tiếng theo hướng điều tra; bài trên tạp chí Skeptical Inquirer về Amityville tổng hợp các điểm không khớp.
Câu hỏi thường gặp
Chuyện ma Amityville có thật không?
Vụ án mạng năm 1974 là có thật. Còn những hiện tượng ma ám do gia đình Lutz kể lại bị nhiều người nghi là dựng lên; luật sư William Weber nói ông đã cùng nhà Lutz bàn ra câu chuyện. Nhà Lutz phủ nhận việc bịa đặt.
Gia đình Lutz ở ngôi nhà Amityville bao lâu?
Họ ở 28 ngày, từ 18/12/1975 tới 14/1/1976, rồi bỏ đi và để lại phần lớn đồ đạc.
Ngôi nhà Amityville ở đâu, còn không?
Ngôi nhà ở Ocean Avenue, thị trấn Amityville, Long Island, bang New York. Nhà vẫn còn, là nhà ở tư nhân; số nhà và mặt tiền đã được thay đổi để tránh khách tò mò.
Những người ở sau nhà Lutz có gặp ma không?
Gia đình dọn vào năm 1977 nói họ không gặp hiện tượng lạ nào, chỉ khổ vì khách tò mò. Các chủ nhà sau đó cũng không kể chuyện tương tự.
Sách The Amityville Horror ra năm nào?
Sách của Jay Anson ra năm 1977, dựa trên băng ghi âm lời kể của nhà Lutz. Phim chuyển thể đầu tiên ra năm 1979, bản làm lại năm 2005.
