Camera nhìn đêm hồng ngoại thấy được trong bóng tối nhờ tự chiếu đèn hồng ngoại gần (bước sóng khoảng 850 hoặc 940 nanomet) mà mắt người không thấy, rồi ghi lại ánh sáng đó phản xạ từ đồ vật. Camera toàn phổ là máy ảnh đã bị tháo kính lọc bên trong, nên ghi cả cực tím gần, ánh sáng nhìn thấy và hồng ngoại gần. Cả hai đều chỉ ghi ánh sáng thông thường ở những dải mắt ta không thấy; chưa có bằng chứng nào cho thấy "hồn ma hiện ra ở dải phổ khác" như lời quảng cáo của một số người bán thiết bị.
Ba loại "nhìn trong bóng tối" hay bị lẫn
| Loại | Ghi lại gì | Hình ảnh |
|---|---|---|
| Camera hồng ngoại gần (camera an ninh, chế độ đêm của máy quay) | Ánh sáng hồng ngoại gần, khoảng 700–1.000 nm, do đèn của chính máy chiếu ra rồi phản xạ lại | Đen trắng hoặc xanh lục, đồ vật gần sáng, xa tối |
| Ống nhìn đêm khuếch đại ánh sáng | Ánh sáng sao, ánh trăng yếu được khuếch đại hàng nghìn lần | Màu xanh lục đặc trưng, hạt nhiễu |
| Camera nhiệt | Hồng ngoại sóng dài, khoảng 8–14 micromet, do chính vật phát ra theo nhiệt độ | Màu giả theo nhiệt độ bề mặt |
Camera nhiệt đã có bài riêng trong danh mục này. Bài này nói về hai loại đầu và máy ảnh toàn phổ, vì đó là thứ có mặt trong gần như mọi đoạn phim "săn ma" quay ban đêm.
Camera hồng ngoại gần: vì sao cảm biến thấy được thứ mắt không thấy
Cảm biến ảnh silicon trong máy ảnh, điện thoại, camera an ninh nhạy với ánh sáng từ khoảng 350 tới khoảng 1.000 nm, rộng hơn mắt người. Máy ảnh bình thường có một tấm kính lọc chặn hồng ngoại đặt trước cảm biến để màu ảnh ban ngày cho đúng. Camera an ninh có chế độ đêm thì tự gạt tấm lọc này ra khi trời tối (tiếng "tách" nhỏ lúc chuyển chế độ), đồng thời bật dãy đèn LED hồng ngoại quanh ống kính.
- Đèn 850 nm sáng mạnh, nhìn thẳng vào sẽ thấy một đốm đỏ mờ.
- Đèn 940 nm gần như vô hình với mắt, nhưng chiếu yếu hơn, ảnh tối và nhiễu hơn.
Một thử nghiệm nhỏ: mở camera điện thoại, chĩa vào đầu điều khiển tivi rồi bấm nút. Nhiều điện thoại sẽ hiện chớp sáng tím trắng mà mắt thường không thấy. Đó là hồng ngoại gần.
Những "hiện tượng" quen thuộc trên camera hồng ngoại
- Đốm sáng bay lượn: bụi, côn trùng, hạt ẩm lơ lửng ngay trước ống kính, bị đèn hồng ngoại chiếu sáng rực trong khi nền tối. Chủ đề "orb" đã có bài riêng ở wiki batthuong.
- Vệt sáng kéo dài: côn trùng bay ngang trong thời gian phơi sáng dài của chế độ đêm.
- Bóng mờ di chuyển trên tường: mạng nhện bám ống kính lay theo gió, cực gần nên to và nhoè.
- Đôi mắt sáng trong bóng tối: mắt mèo, chó, chuột phản xạ đèn rất mạnh nhờ lớp phản quang sau võng mạc.
- Hình bị "nhoè ma": máy tự tăng độ khuếch đại và giảm tốc độ khung hình khi quá tối, người đi qua để lại vệt.
- Đồ vật "biến mất" hoặc "xuất hiện": một số loại vải, mực in, sơn phản xạ hồng ngoại khác hẳn ánh sáng thường, nên trông trong suốt hoặc trắng toát trên ảnh đêm.
Camera toàn phổ: thấy thêm dải nào và để làm gì
Máy ảnh toàn phổ là máy bình thường đã được tháo tấm lọc chặn hồng ngoại (và thường thay bằng tấm kính trong). Không còn lọc, cảm biến ghi toàn bộ dải nó nhạy được, khoảng 350 tới 1.000 nm. Gắn thêm kính lọc phía trước ống kính, người chụp chọn được dải mình muốn: chỉ hồng ngoại, chỉ cực tím gần, hoặc ánh sáng thường.
Ngoài giới săn ma, máy toàn phổ có công dụng thật:
- Nhiếp ảnh hồng ngoại nghệ thuật: lá cây phản xạ mạnh hồng ngoại nên hiện trắng như tuyết, bầu trời sẫm lại, gọi là hiệu ứng Wood theo tên nhà vật lý Robert W. Wood.
- Bảo tàng và giám định: chụp hồng ngoại cho thấy nét phác chì dưới lớp sơn tranh, chữ bị xoá trên giấy cũ.
- Pháp y: phân biệt hai loại mực trông giống nhau, thấy vết bị tẩy.
- Thiên văn nghiệp dư: chụp tinh vân phát xạ ở dải đỏ sâu.
Lập luận của một số người bán thiết bị là "hồn ma có thể phản xạ ánh sáng ở dải mắt không thấy". Đây là một giả định chưa ai kiểm chứng, và nó có vấn đề ngay từ đầu: một thứ đủ "vật chất" để phản xạ ánh sáng hồng ngoại sẽ phản xạ cả ánh sáng thường hoặc chặn ánh sáng đi qua, tức máy ảnh thường cũng ghi được. Những "bóng người" từ máy toàn phổ khi được xem lại cẩn thận thường là phản xạ trên kính, nếp gấp rèm, hay các hiện tượng ống kính như bóng lóa, vốn tăng mạnh khi không còn tấm lọc.
Video ban đêm và chất lượng bằng chứng
Đoạn phim quay đêm có những đặc điểm khiến nó kém giá trị làm bằng chứng:
- Nén video: phần lớn camera nén mạnh, chỗ tối và nhiễu biến thành khối vuông, vệt mờ, có thể trông như hình dạng.
- Tốc độ khung hình thấp: chuyển động bị giật, một con côn trùng ở khung này rồi biến mất ở khung sau.
- Không có thang đo khoảng cách: đốm sáng cách ống kính 5 cm và vật cách 5 m trông cùng cỡ.
- Đồng hồ trong máy sai: nhiều camera an ninh lệch giờ vài phút, thậm chí vài giờ. Đối chiếu với lời kể phải kiểm lại giờ máy trước.
Cách đặt camera để cảnh quay có ích
- Đặt máy cố định, quay liên tục, không tắt bật theo cảm hứng.
- Lau ống kính, dọn mạng nhện quanh máy, che đèn hồng ngoại khỏi phản chiếu vào tường gần.
- Đặt đèn hồng ngoại rời cách xa ống kính nếu có thể, để bụi trước ống kính không bị chiếu sáng.
- Đặt một vật mốc có kích thước biết trước trong khung hình.
- Quay một đoạn ngắn "có người đi qua" để biết dáng người trông thế nào trên máy đó.
- Ghi giờ chuẩn bằng cách quay màn hình điện thoại hiện đồng hồ ở đầu đoạn phim.
Góc nhìn hôm nay: thấy nhiều hơn chưa chắc hiểu nhiều hơn
Camera nhìn đêm và máy toàn phổ mở rộng phần ánh sáng ta ghi được, nhưng không mở ra thế giới nào khác. Chưa có thiết bị nào được kiểm chứng là đo được "năng lượng ma" hay ghi được hồn ma. Thứ chúng làm tốt là cho ta xem lại căn phòng khi không có ai, xem con chuột nào đi qua lúc 2 giờ sáng, xem cửa có tự mở vì gió không.
Ai thích phần vật lý có thể đọc thêm về nhiếp ảnh hồng ngoại và các kỹ thuật chụp ảnh khoa học mà nhiều bảo tàng mỹ thuật lớn mô tả công khai trên trang của họ (phần giám định tranh). Còn với video "ma" lan truyền, mục điều tra hoài nghi của wiki có bài riêng về cách kiểm tra ảnh và video thời điện thoại thông minh.
Câu hỏi thường gặp
Camera hồng ngoại nhìn đêm hoạt động thế nào?
Camera tự bật đèn LED hồng ngoại gần (850 hoặc 940 nm) mà mắt người không thấy, rồi ghi ánh sáng đó phản xạ từ đồ vật. Cảm biến silicon nhạy với dải này khi tấm lọc hồng ngoại được gạt ra.
Camera toàn phổ là gì?
Camera toàn phổ là máy ảnh đã tháo tấm lọc chặn hồng ngoại, nên ghi được cực tím gần, ánh sáng nhìn thấy và hồng ngoại gần. Nó được dùng trong nhiếp ảnh hồng ngoại, giám định tranh và pháp y.
Camera toàn phổ có chụp được ma không?
Chưa có bằng chứng nào. Giả định hồn ma chỉ phản xạ ánh sáng ở dải mắt không thấy chưa được kiểm chứng, và các "bóng" chụp được thường là phản xạ, bóng lóa hoặc hiện tượng ống kính.
Vì sao camera đêm hay có đốm sáng bay?
Bụi, côn trùng và hạt ẩm lơ lửng sát ống kính bị đèn hồng ngoại của chính camera chiếu sáng rực trên nền tối. Đặt đèn hồng ngoại rời xa ống kính giúp giảm hiện tượng này.
Camera nhìn đêm và camera nhiệt khác nhau ra sao?
Camera nhìn đêm ghi hồng ngoại gần do đèn chiếu ra rồi phản xạ lại. Camera nhiệt ghi hồng ngoại sóng dài do chính vật phát ra theo nhiệt độ, không cần đèn chiếu.
