Đảo Poveglia ở vùng đầm phá Venice (Ý) không mở cửa cho khách: đảo thuộc sở hữu nhà nước, các toà nhà trên đảo bỏ hoang, xuống cấp và nguy hiểm, không có tàu công cộng ghé, và lên đảo khi không được phép là vi phạm. Danh tiếng "hòn đảo ma ám nhất thế giới" của Poveglia đến từ những lời đồn về hố chôn hàng trăm nghìn người chết vì dịch hạch và một bệnh viện tâm thần với bác sĩ điên. Lịch sử thật của đảo là trạm kiểm dịch cuối thế kỷ 18 và một nhà dưỡng lão thế kỷ 20; những con số và câu chuyện giật gân nhất không có nguồn đáng tin.
Hòn đảo nhỏ giữa Venice và Lido
Poveglia là một đảo nhỏ, thật ra là cụm vài mảnh đất nối bởi kênh hẹp, nằm phía nam đầm phá Venice, giữa trung tâm Venice và dải đảo Lido. Từ bờ Lido nhìn sang thấy rõ tháp chuông của đảo, hình ảnh gần như luôn xuất hiện trong ảnh và phim về Poveglia.
Đảo có người ở từ thời trung cổ. Cuối thế kỷ 14, trong cuộc chiến giữa Venice và Genoa, cư dân được chuyển đi nơi khác, và đảo vắng dần. Cộng đồng ấy không bao giờ quay lại thật sự. Tháp chuông là phần còn lại của một nhà thờ cổ trên đảo.
Lịch sử thật: kiểm dịch và dưỡng lão
Trạm kiểm dịch
Venice là cảng buôn lớn nhất Địa Trung Hải nhiều thế kỷ, và cũng là nơi đi đầu trong việc cách ly chống dịch. Hai đảo khác, Lazzaretto Vecchio và Lazzaretto Nuovo, từ thế kỷ 15 đã là nơi cách ly người và hàng hoá nghi mang bệnh. Chữ "lazzaretto" (trạm cách ly dịch), sau này phổ biến khắp châu Âu, gắn liền với hai đảo này.
Poveglia được dùng làm trạm kiểm dịch từ cuối thế kỷ 18, sau khi phát hiện bệnh trên vài tàu cập cảng. Tàu và người tới từ vùng có dịch phải dừng ở đây một thời gian trước khi vào thành phố. Vai trò này kéo dài sang đầu thế kỷ 19.
Nhà dưỡng lão
Năm 1922, các toà nhà trên đảo được chuyển thành nơi chăm sóc người già và người dưỡng bệnh. Cơ sở này hoạt động đến năm 1968 rồi đóng cửa. Từ đó đảo bỏ hoang.
Lời đồn và tư liệu
| Lời đồn | Thực tế theo tư liệu |
|---|---|
| "160.000 người chết vì dịch hạch bị chôn trên đảo, nửa đất là tro xương" | Không có nguồn cho con số này. Các hố chôn tập thể thời dịch hạch được khảo cổ xác nhận rõ ở đảo Lazzaretto Vecchio, không phải Poveglia. Poveglia có thể có mồ chôn người chết trong thời làm trạm kiểm dịch, nhưng quy mô không được ghi nhận |
| "Bệnh viện tâm thần với bác sĩ thí nghiệm trên bệnh nhân" | Cơ sở 1922–1968 là nơi chăm sóc người già, dưỡng bệnh. Không có hồ sơ về một bác sĩ thí nghiệm như lời đồn |
| "Bác sĩ nhảy từ tháp chuông, bị ma đẩy" | Không có tư liệu. Câu chuyện xuất hiện trên mạng và truyền hình, không có tên thật, ngày thật |
| "Người Venice không dám nhắc tên đảo, ngư dân tránh xa" | Đảo bỏ hoang và cấm vào nên ít người lui tới, nhưng lý do là pháp lý và an toàn |
| "Nhà nước cấm lên đảo vì có ma" | Đảo là tài sản nhà nước bỏ hoang; cấm vào vì công trình nguy hiểm và quyền sở hữu, như mọi công trình công bỏ hoang khác |
Phần lớn những chi tiết giật gân xuất hiện dày đặc từ những năm 2000, khi các trang web "địa điểm ma ám nhất thế giới" lan rộng và vài chương trình truyền hình săn ma nước ngoài xin phép tới quay. Mỗi lần kể lại, con số lớn hơn, câu chuyện sắc nét hơn. Đây là con đường quen thuộc của truyền thuyết đô thị thời Internet.
Vì sao chuyện Poveglia dễ được tin
- Có một hạt nhân thật: Venice thật sự là nơi chịu nhiều trận dịch hạch khủng khiếp, và thật sự có những hòn đảo chứa người chết. Lời đồn chỉ cần "dời" sự thật từ đảo này sang đảo kia.
- Có một hình ảnh mạnh: tháp chuông đứng một mình trên đảo vắng, nhìn từ xa qua mặt nước.
- Không ai kiểm tra được bằng mắt: vì không được lên đảo, người đọc không thể tự đi xem. Sự bí ẩn được duy trì bởi chính lệnh cấm.
- Ngôn ngữ: phần lớn tư liệu lịch sử thật nằm trong lưu trữ tiếng Ý, còn lời đồn lan bằng tiếng Anh. Khoảng cách ngôn ngữ giữ hai bên tách biệt.
Chuyện bán đảo năm 2014
Năm 2014, nhà nước Ý đưa quyền thuê Poveglia trong 99 năm ra đấu giá, như một phần chương trình tận dụng tài sản công bỏ hoang. Một doanh nhân Venice trả giá cao nhất, khoảng hơn nửa triệu euro, nhưng nhà nước không chấp nhận vì cho là quá thấp. Cùng lúc, người dân Venice lập hội Poveglia per tutti (Poveglia cho mọi người), quyên góp từ hàng nghìn người để đưa ra một mức giá cạnh tranh, với mong muốn biến đảo thành công viên công cộng thay vì khách sạn sang trọng.
Câu chuyện này cho thấy với người Venice, Poveglia trước hết là chuyện không gian công cộng giữa một thành phố đang bị du lịch đại trà lấn át, không phải chuyện ma. Tính tới thời điểm viết bài, đảo vẫn chưa mở cho khách. Tình trạng pháp lý có thể thay đổi; ai muốn biết mới nhất nên theo thông tin của thành phố Venice và của hội Poveglia per tutti.
Vì sao tuyệt đối không nên tự lên đảo
- Vi phạm pháp luật. Đảo là tài sản nhà nước, không cấp phép công cộng. Thuê thuyền tư nhân đưa lên là đưa cả bạn và người lái thuyền vào rủi ro bị phạt.
- Công trình nguy hiểm. Mái sập, sàn mục, cây leo che lỗ hổng. Tai nạn ở nơi không có ai biết mình đang ở đó là chuyện rất nghiêm trọng.
- Không có hỗ trợ. Không có điện, không có nước sạch, sóng điện thoại có thể chập chờn, thuyền phải đợi hoặc quay lại đón.
- Đầm phá có quy định riêng về luồng lạch, chỗ neo, tốc độ thuyền. Người lạ không thông thạo dễ mắc cạn.
Các bài viết "kinh nghiệm lén lên Poveglia" trên mạng là lời khuyên tồi. Đáng xem nhất là đứng ở bờ Lido lúc hoàng hôn, nhìn tháp chuông qua mặt nước, và đọc lịch sử thật của đảo.
Góc nhìn hôm nay: tìm lịch sử dịch bệnh của Venice ở đâu
Ai quan tâm tới phần lịch sử thật đằng sau lời đồn có những nơi hợp pháp và đáng giá hơn nhiều:
- Đảo Lazzaretto Nuovo mở đón khách theo lịch giới hạn, có tour do nhóm tình nguyện và khảo cổ hướng dẫn, kể về cách Venice cách ly người và hàng hoá.
- Đảo Lazzaretto Vecchio là nơi các nhà khảo cổ khai quật được những hố chôn tập thể thời dịch hạch từ thế kỷ 15–17.
- Nhà thờ Il Redentore trên đảo Giudecca và Santa Maria della Salute ở cửa kênh Grande đều được xây sau những trận dịch lớn (1576 và 1630), và đến nay Venice vẫn có lễ hội tưởng niệm gắn với hai nhà thờ này.
Đi những nơi này, người ta hiểu được nỗi sợ thật của Venice trước dịch bệnh, và cũng hiểu vì sao một hòn đảo bỏ hoang lại trở thành nơi để thế giới gửi nỗi sợ ấy vào.
Câu hỏi thường gặp
Có được lên đảo Poveglia không?
Không. Đảo thuộc sở hữu nhà nước Ý, các công trình bỏ hoang và nguy hiểm, không có tàu công cộng ghé. Lên đảo khi không được phép là vi phạm, và tính tới thời điểm viết bài đảo chưa mở cho khách.
Có thật 160.000 người chết vì dịch hạch bị chôn trên đảo Poveglia?
Không có nguồn đáng tin cho con số này. Các hố chôn tập thể thời dịch hạch được khảo cổ xác nhận rõ ở đảo Lazzaretto Vecchio. Poveglia từng là trạm kiểm dịch cuối thế kỷ 18 nên có thể có mồ chôn, nhưng quy mô không được ghi nhận.
Poveglia có từng là bệnh viện tâm thần không?
Từ năm 1922 đến 1968, các toà nhà trên đảo là nơi chăm sóc người già và người dưỡng bệnh. Chuyện bệnh viện tâm thần với một bác sĩ điên thí nghiệm trên bệnh nhân không có hồ sơ xác nhận.
Đảo Poveglia nằm ở đâu?
Poveglia nằm trong đầm phá Venice, giữa trung tâm Venice và dải đảo Lido. Từ bờ Lido có thể nhìn thấy tháp chuông của đảo qua mặt nước.
Vì sao đảo Poveglia nổi tiếng là ma ám?
Danh tiếng chủ yếu lan từ những năm 2000 qua các trang web và chương trình truyền hình săn ma, dựa trên lời đồn về hố chôn người chết vì dịch và bệnh viện tâm thần. Việc không ai được lên đảo kiểm tra càng giữ cho câu chuyện bí ẩn.
