Lâu đài Bran có phải lâu đài Dracula thật hay chỉ là lời quảng cáo

Lâu đài Bran ở Romania được bán vé với tên "lâu đài Dracula", nhưng mối liên hệ ấy rất mỏng. Bram Stoker, tác giả tiểu thuyết Dracula (1897), chưa từng đặt chân tới Romania và không nhắc tên Bran trong sách. Vlad III, vị vương công thường được coi là "Dracula thật", cũng chỉ có thể đã đi qua vùng này, không có bằng chứng ông sống hay bị giam ở đây. Bran là một pháo đài trạm thuế thời trung cổ có lịch sử thật đáng xem, và danh tiếng "Dracula" là sản phẩm của du lịch thế kỷ 20.

Bran thật: trạm gác trên đèo núi

Bran nằm trên một mỏm đá ở cửa đèo giữa hai vùng Transylvania và Wallachia, cách thành phố Brașov khoảng 30 km. Năm 1377, vua Hungary cho phép người Saxon ở Brașov xây một pháo đài đá ở đây, và công trình hoàn thành khoảng cuối thập niên 1380. Chức năng của nó rất thực dụng: canh đèo, thu thuế hàng hoá qua lại giữa hai vùng, chặn quân từ phía nam.

Qua nhiều thế kỷ, lâu đài đổi chủ giữa vương quyền Hungary, thành phố Brașov và các lãnh chúa địa phương. Nó được sửa đi sửa lại nên ngày nay là một khối kiến trúc chắp vá: tháp tròn, tháp vuông, sân trong hẹp, cầu thang dốc, những căn phòng nhỏ quét vôi trắng.

Nữ hoàng Marie: chương đẹp nhất của lâu đài

Năm 1920, sau khi Transylvania thuộc về Romania, thành phố Brașov tặng lâu đài cho Nữ hoàng Marie của Romania. Bà là người gắn bó nhất với Bran: sửa sang lại thành nơi ở mùa hè, bày đồ gỗ dân gian, làm vườn ở thung lũng bên dưới. Phần lớn nội thất khách thấy hôm nay là dấu ấn của bà, không phải của thời trung cổ.

Sau khi chính quyền cộng sản lên nắm quyền, gia đình hoàng gia mất lâu đài năm 1948. Năm 2006, nhà nước Romania trả lại Bran cho Dominic von Habsburg, cháu ngoại của Nữ hoàng Marie, và gia đình ông tiếp tục mở cửa lâu đài như một bảo tàng tư nhân.

Dracula của Stoker không ở đây

Tiểu thuyết Dracula đặt lâu đài của bá tước ở dãy núi gần đèo Borgo, phía đông bắc Transylvania, cách Bran rất xa. Stoker dựng bối cảnh từ sách du ký, bản đồ và tài liệu đọc ở thư viện tại Anh. Các ghi chép làm việc của ông, nay lưu ở Mỹ, cho thấy ông tra cứu kỹ, nhưng không có dấu vết nào cho thấy ông biết đến Bran.

Câu chuyện về Dracula như một nhân vật văn học là đề tài của wiki khác trong hệ; ở đây chỉ cần nhớ một điều: không có lâu đài thật nào là nguyên mẫu đã được chứng minh của lâu đài Dracula. Bran được chọn vì nó trông giống lâu đài trong trí tưởng tượng của khách: trên đỉnh đá, nhiều tháp, giữa rừng núi Transylvania.

Vlad III và Bran: mối liên hệ mỏng tới đâu

Vlad III (thế kỷ 15) là vương công xứ Wallachia, nổi tiếng tàn bạo với biệt danh Țepeș, "kẻ xiên người". Tên Dracula (con của Dracul) là danh xưng có thật của ông, và Stoker có thể đã mượn cái tên từ một cuốn sách lịch sử ông đọc. Nhưng mối nối giữa Vlad và Bran gần như chỉ là suy đoán:

• Vlad cai trị Wallachia ở phía nam đèo, còn Bran thuộc phía Transylvania, gắn với thành phố Brașov mà ông từng tấn công.
• Có giả thuyết ông đi qua đèo Bran trong các chiến dịch, điều dễ xảy ra vì đây là con đường lớn, nhưng đi qua không có nghĩa là sống ở đó.
• Lời kể ông từng bị giam ở Bran không có tư liệu chắc chắn.
• Pháo đài gắn trực tiếp với Vlad là Poenari, một tàn thành trên vách núi ở Wallachia, phải leo khoảng 1.480 bậc thang. Nơi này ít khách hơn Bran rất nhiều.

Vì sao Bran thành "lâu đài Dracula"

Từ thập niên 1970, khi khách phương Tây tới Romania ngày càng nhiều và mang theo hình ảnh Dracula từ điện ảnh, ngành du lịch nước này cần một "lâu đài Dracula" để giới thiệu. Đèo Borgo không có lâu đài nào; Poenari là tàn tích khó leo; Bran thì đẹp, gần Brașov, đường đi thuận. Lựa chọn rất dễ hiểu.

Bảo tàng ở Bran ngày nay khá thẳng thắn: phần lớn trưng bày kể về lịch sử pháo đài và đời sống của Nữ hoàng Marie, chỉ có một khu riêng về Dracula văn học và truyền thuyết. Chợ lưu niệm dưới chân đồi thì không thẳng thắn như vậy: áo, cốc, nanh nhựa in chữ Dracula ở khắp nơi.

Chuyện ma ở Bran: có không?

Khá ngạc nhiên là Bran có rất ít chuyện ma riêng. Không có hồn ma có tên, không có lời chứng nổi tiếng. "Ma" ở đây là ma cà rồng văn học, được nhập khẩu từ Anh và Hollywood. Đó là một ví dụ thú vị về cách một địa điểm có thể nổi tiếng "rùng rợn" mà gần như không có chuyện rùng rợn nào của chính nó.

Khu vực quanh Transylvania có truyền thống dân gian riêng về người chết trở về, gọi là strigoi, với những tập tục chôn cất để phòng người chết "không yên". Những tập tục này được các nhà dân tộc học ghi lại từ thế kỷ 19. Chúng là văn hoá nông thôn, không gắn với Bran, và nên được tìm hiểu qua sách dân tộc học thay vì qua cửa hàng lưu niệm.

Góc nhìn hôm nay: đi Bran sao cho đáng

1. Ở Brașov, đi Bran trong ngày. Có xe buýt từ Brașov; tránh giờ đông nhất buổi trưa mùa hè nếu không muốn xếp hàng dài trên cầu thang hẹp.
2. Xem lâu đài như một ngôi nhà của Nữ hoàng Marie. Phòng nhỏ, đồ gỗ dân gian, lò sưởi lát gạch men: đây là phần thật nhất và thường bị khách bỏ qua.
3. Tìm lối đi bí mật giữa các tầng. Một cầu thang hẹp nằm trong bề dày tường, được phát hiện lại trong lần trùng tu đầu thế kỷ 20, cho thấy lối nghĩ phòng thủ của người xây.
4. Nếu thật sự muốn tìm Vlad III, đi Poenari hoặc Sighișoara. Còn muốn "Dracula của Stoker", đọc sách.
5. Bảo tàng làng ngoài trời ở chân lâu đài trưng nhà gỗ, nông cụ truyền thống của vùng, đáng ghé hơn chợ lưu niệm.

Ai muốn đọc thêm về khoảng cách giữa Vlad thật và Dracula văn học có thể tìm công trình của Elizabeth Miller, một học giả Canada đã dành nhiều năm đối chiếu ghi chép của Stoker và chỉ ra những chỗ lời đồn vượt xa tư liệu.