The Woman in Black (Người đàn bà áo đen) là tiểu thuyết ngắn năm 1983 của nhà văn Anh Susan Hill, kể về một luật sư trẻ được cử tới một ngôi nhà biệt lập giữa đầm lầy để thu xếp giấy tờ của một bà góa vừa mất, và gặp một người đàn bà mặc đồ đen mà mỗi lần xuất hiện là một đứa trẻ trong vùng chết. Năm 1987, truyện được Stephen Mallatratt chuyển thành kịch chỉ với hai diễn viên; vở diễn lên West End London từ năm 1989 và trụ lại hơn ba mươi năm, trở thành một trong những vở diễn lâu nhất lịch sử sân khấu London. Năm 2012, truyện thành phim với Daniel Radcliffe.
Câu chuyện
Khung truyện: một người không muốn kể
Truyện mở đầu vào một đêm Giáng sinh. Arthur Kipps, đã có tuổi, ngồi bên lò sưởi với vợ và các con riêng của vợ. Bọn trẻ thay nhau kể chuyện ma, cười đùa, rồi quay sang đòi ông kể một chuyện. Arthur bỏ ra ngoài, run rẩy. Ông có một câu chuyện thật, và nó không phải để kể cho vui. Ông quyết định viết nó ra, một lần duy nhất, để rũ bỏ.
Ngôi nhà Eel Marsh
Nhiều năm trước, Arthur là một luật sư trẻ ở London, đã đính hôn với cô Stella. Văn phòng cử anh tới thị trấn nhỏ Crythin Gifford ở một vùng đầm lầy ven biển xa London để dự đám tang bà Alice Drablow và thu xếp giấy tờ của bà. Bà sống một mình hàng chục năm ở Eel Marsh House, một ngôi nhà đứng trên đảo nhỏ giữa đầm lầy muối. Đường vào nhà là con đê đắp Nine Lives Causeway, chỉ đi được lúc thuỷ triều xuống; triều lên, nước biển phủ kín đường và ngôi nhà bị cô lập.
Ở đám tang, Arthur thấy một người phụ nữ gầy guộc mặc đồ đen kiểu cũ, mặt xanh xao hốc hác như đang mang bệnh nặng, đứng phía sau. Khi anh hỏi, người đi cùng tái mặt. Dân Crythin Gifford không ai muốn nói về Eel Marsh House.
Những gì Arthur nghe thấy trong sương
Arthur ở lại ngôi nhà một mình để phân loại giấy tờ. Anh thấy người đàn bà áo đen trong khu nghĩa địa đổ nát cạnh nhà. Một chiều sương mù dày đặc, trên con đê, anh nghe tiếng xe ngựa nhỏ lăn bánh, tiếng ngựa hí hoảng loạn, tiếng xe lún xuống bùn, tiếng một đứa trẻ thét lên, rồi im bặt. Không có gì cả, chỉ có sương. Đêm đến, trong nhà có tiếng ghế bập bênh đu đưa trong một căn phòng khoá kín. Căn phòng ấy là phòng trẻ, đồ chơi còn nguyên.
Đi cùng Arthur là chú chó nhỏ Spider, được một người tốt bụng trong thị trấn cho mượn. Spider là người bạn duy nhất của anh trong ngôi nhà, và là một trong những chi tiết người đọc nhớ nhất.
Bí mật của ngôi nhà
Qua những lá thư cũ trong nhà, Arthur lần ra câu chuyện. Người đàn bà áo đen là Jennet Humfrye, em gái của bà Drablow. Jennet có một đứa con ngoài giá thú tên Nathaniel; theo áp lực gia đình, cô buộc phải giao con cho chị gái nhận nuôi. Đứa bé lớn lên ở Eel Marsh House, gọi bà Drablow là mẹ. Một chiều, chiếc xe ngựa chở Nathaniel đi qua con đê thì sa xuống đầm lầy trong sương mù. Thằng bé chết trước mắt Jennet. Jennet chết sau đó vì bệnh, trong uất hận. Từ đó, mỗi lần bóng áo đen hiện ra, một đứa trẻ trong vùng chết.
Kết thúc
Arthur trở về London, cưới Stella, có một con trai. Một ngày, cả nhà đi chơi công viên. Stella và đứa bé ngồi trên một chiếc xe ngựa nhỏ. Arthur nhìn thấy người đàn bà áo đen đứng giữa những hàng cây. Con ngựa hoảng loạn lao vào thân cây. Đứa bé chết tại chỗ, Stella mất sau đó mười tháng. Câu chuyện mà Arthur không muốn kể, đến cuối, là câu chuyện về chính gia đình ông.
Một truyện ma "cổ điển" viết năm 1983
Susan Hill (sinh năm 1942) kể rằng bà muốn viết một truyện ma theo đúng truyền thống Anh: dài, chậm, có không khí, có ngôi nhà cô lập, có thời tiết xấu, kể bằng giọng ngôi thứ nhất. Cuốn sách cố ý đi theo dấu chân của M. R. James và Henry James.
| Yếu tố cổ điển | Trong The Woman in Black |
|---|---|
| Khung kể chuyện ma đêm Giáng sinh | Arthur từ chối kể bên lò sưởi, rồi viết thành hồi ký |
| Người kể chuyện lý trí, hoài nghi | Luật sư trẻ tự tin, coi chuyện ma là mê tín của dân quê |
| Ngôi nhà cô lập | Eel Marsh House, đường vào chìm theo thuỷ triều |
| Thời tiết làm nhân vật | Sương mù biển dày đến không thấy bàn tay |
| Âm thanh thay cho hình ảnh | Tiếng xe ngựa lún bùn, tiếng ghế bập bênh |
| Hồn ma ác ý, không được cứu rỗi | Jennet không tha thứ, không yên nghỉ |
Điểm khác truyện thế kỷ 19 là cái kết. Truyện ma Victoria thường để nhân vật thoát nạn; Hill thì không cho Arthur thoát. Nỗi đau mất con của Jennet nhân lên thành nỗi đau mất con của người khác. Cuốn sách nhỏ này, ở tầng sâu, là về một người mẹ bị tước con và cái tang không bao giờ khép.
Từ tiểu thuyết lên sân khấu
Năm 1987, nhà hát Stephen Joseph ở Scarborough cần một vở diễn rẻ cho mùa Giáng sinh. Stephen Mallatratt chuyển thể The Woman in Black với một ý tưởng thông minh: chỉ dùng hai diễn viên. Arthur Kipps già thuê một diễn viên chuyên nghiệp để giúp mình kể lại câu chuyện cho gia đình. Diễn viên trẻ đóng vai Arthur thời trẻ; Arthur già đóng tất cả các vai còn lại. Sân khấu gần như trống: một chiếc rương mây làm xe ngựa, làm bàn, làm giường. Còn lại là âm thanh, ánh sáng, và trí tưởng tượng của khán giả.
Vở diễn chuyển về London, rồi từ năm 1989 diễn ở nhà hát Fortune trên West End, trở thành vở kịch không âm nhạc diễn lâu thứ hai ở London sau The Mousetrap của Agatha Christie. Vở rời nhà hát Fortune năm 2023, sau hơn ba mươi năm. Nhiều thế hệ học sinh Anh được đưa đi xem như một phần của môn văn, và tiếng hét trong khán phòng trở thành nét quen thuộc của buổi diễn.
Phim và các chuyển thể khác
- Phim truyền hình 1989 của kênh ITV, kịch bản Nigel Kneale, được nhiều người coi là bản chuyển thể đáng sợ nhất nhưng ít được phát lại.
- Phim điện ảnh 2012 của hãng Hammer, đạo diễn James Watkins, Daniel Radcliffe vào vai Arthur Kipps. Phim thành công về doanh thu, nhưng thay đổi đáng kể: Arthur đã goá vợ ngay từ đầu, có con nhỏ, và cái kết khác truyện.
- Phần tiếp theo 2014 (Angel of Death) là một câu chuyện mới, khác hẳn cuốn sách năm 1983.
Góc nhìn hôm nay và cách đọc
The Woman in Black chứng minh rằng cuối thế kỷ 20, một truyện ma kiểu cũ vẫn làm người ta sợ, nếu người viết đủ kiên nhẫn. Nó cũng cho thấy nỗi sợ hiệu quả nhất thường bắt đầu từ một nỗi đau có thật, ở đây là nỗi đau của một người mẹ bị xã hội ép rời con.
- Đọc sách: khoảng 150 trang, đọc trong hai tối. Nên đọc vào mùa đông.
- Xem vở kịch nếu có dịp: vở diễn vẫn được dựng lưu diễn ở nhiều nơi; đây là bài học về cách sân khấu gợi nỗi sợ chỉ bằng âm thanh và một chiếc rương.
- So sánh sách và phim 2012: chú ý những gì phim phải thêm (cảnh doạ bất ngờ) để bù cho thứ mà sách làm bằng câu văn.
- Đọc tiếp: nếu thích, đọc M. R. James để thấy tổ tiên trực tiếp của cuốn sách.
Câu hỏi thường gặp
The Woman in Black kể về chuyện gì?
Tiểu thuyết năm 1983 của Susan Hill kể về luật sư trẻ Arthur Kipps tới Eel Marsh House giữa đầm lầy để thu xếp giấy tờ của bà Alice Drablow. Anh gặp hồn ma người đàn bà áo đen Jennet Humfrye, người mà mỗi lần xuất hiện là có một đứa trẻ chết. Cuối truyện, chính con trai Arthur trở thành nạn nhân.
Người đàn bà áo đen là ai?
Đó là Jennet Humfrye, em gái bà Drablow. Cô bị ép giao đứa con ngoài giá thú cho chị gái nuôi, rồi chứng kiến con chết khi xe ngựa sa xuống đầm lầy. Hồn cô quay về báo oán, mỗi lần xuất hiện là một đứa trẻ trong vùng chết.
Vở kịch The Woman in Black diễn bao lâu ở London?
Vở kịch chuyển thể của Stephen Mallatratt ra mắt năm 1987 ở Scarborough, diễn tại nhà hát Fortune trên West End từ năm 1989 và rời nhà hát này năm 2023, sau hơn ba mươi năm. Đây là một trong những vở kịch diễn lâu nhất lịch sử sân khấu London.
Phim The Woman in Black 2012 có giống sách không?
Không hoàn toàn. Phim của hãng Hammer với Daniel Radcliffe giữ khung chính nhưng thay đổi nhiều: Arthur đã goá vợ từ đầu, có con nhỏ, thêm nhiều cảnh doạ bất ngờ, và cái kết khác truyện.
The Woman in Black có phải chuyện có thật không?
Không. Đây là tiểu thuyết hư cấu; Crythin Gifford, Eel Marsh House và các nhân vật đều do Susan Hill sáng tác. Bà cố ý viết theo truyền thống truyện ma Anh cổ điển.
