Paranormal Activity là phim kinh dị Mỹ của Oren Peli, quay trong khoảng một tuần ngay trong căn nhà của đạo diễn ở San Diego với kinh phí khoảng 15.000 USD, kể về một cặp đôi đặt máy quay trong phòng ngủ để ghi lại những chuyện lạ ban đêm. Phim hoàn thành năm 2007, được hãng Paramount phát hành rộng năm 2009 và thu gần 200 triệu USD toàn cầu, mở ra một loạt bảy phim và trở thành hình mẫu cho mô hình kinh dị kinh phí thấp của nhà sản xuất Jason Blum. Bí quyết của nó rất đơn giản: một máy quay cố định, một góc phòng ngủ, và khán giả tự dò từng góc khung hình để tìm điều bất thường.
Câu chuyện phim
Katie và Micah là cặp đôi trẻ sống chung trong một căn nhà ngoại ô. Katie kể từ nhỏ đã có cảm giác bị một thứ gì đó đi theo. Micah, kiểu người thích công nghệ và hơi ngạo mạn, mua một máy quay xịn để "bắt quả tang" thứ ấy. Anh đặt máy trên chân máy ở góc phòng ngủ, quay suốt đêm khi hai người ngủ.
Mỗi buổi sáng họ tua lại băng. Đêm đầu chỉ có tiếng động nhỏ. Rồi cửa phòng tự đóng chậm. Tiếng bước chân. Đèn hành lang chập chờn. Bột rắc trên sàn có dấu chân lạ. Katie đứng bên giường nhìn chồng ngủ suốt nhiều giờ mà không nhớ gì. Micah càng khiêu khích, mọi chuyện càng tệ. Một chuyên gia tâm linh tới nhà, nói đây không phải ma, rồi từ chối giúp.
Phim không có nhạc nền. Không có cảnh quay toàn cảnh. Chỉ có máy quay của Micah, lúc cầm tay ban ngày, lúc đặt cố định ban đêm, với dòng thời gian chạy ở góc màn hình.
Làm phim với 15.000 USD
Oren Peli làm lập trình viên phần mềm trước khi làm phim, chưa từng học điện ảnh. Ông kể ý tưởng đến khi ông nghe những tiếng động lạ trong căn nhà mới của mình ban đêm và tự hỏi nếu đặt máy quay thì sẽ thấy gì.
- Bối cảnh: chính căn nhà của Peli; ông sửa sang lại trước khi quay để nhìn như nhà của một cặp đôi trẻ.
- Diễn viên: Katie Featherston và Micah Sloat, chọn qua thử vai, dùng tên thật cho nhân vật. Thoại phần lớn là ứng biến theo khung tình huống.
- Thời gian quay: khoảng bảy ngày, quay liên tục theo thứ tự câu chuyện để diễn viên "sống" trong diễn biến.
- Kỹ xảo: gần như toàn bộ là hiệu ứng thực tế đơn giản: dây cước kéo cửa, bột rắc sàn, âm thanh trầm thu riêng.
Con số 15.000 USD là chi phí quay ban đầu. Sau khi phim được mua, hãng phát hành bỏ thêm tiền cho hậu kỳ, quay lại kết phim và quảng bá. Dù vậy, so với doanh thu, đây vẫn là một trong những phim có tỉ lệ lời trên vốn cao nhất lịch sử điện ảnh.
Đường ra rạp kỳ lạ
Phim được chiếu tại liên hoan phim kinh dị Screamfest cuối năm 2007, gây chú ý, rồi được DreamWorks mua lại, ban đầu với ý định làm lại thành phim kinh phí lớn hơn. Các buổi chiếu thử cho thấy bản gốc tự nó đã làm khán giả sợ, và hãng quyết định phát hành nguyên bản, chỉ quay lại phần kết. Phim ra rạp hạn chế năm 2009 qua Paramount.
Chiến dịch quảng bá trở thành chuyện kinh điển:
- Phim chỉ chiếu suất nửa đêm ở vài thành phố có trường đại học.
- Khán giả được mời lên mạng "đòi" phim về thành phố mình. Khi số lượt yêu cầu đạt một triệu, phim được phát hành rộng khắp nước Mỹ.
- Đoạn giới thiệu không chiếu cảnh phim mà chiếu khán giả trong rạp, quay bằng camera hồng ngoại, đang hét, nhắm mắt, bám vào nhau.
Đây là cách bán không phải bộ phim mà là trải nghiệm sợ tập thể trong rạp, một ý tưởng tiếp thị rất khôn khéo.
Vì sao một góc phòng ngủ lại đáng sợ đến thế
| Thủ pháp | Hiệu ứng với khán giả |
|---|---|
| Máy quay cố định, góc rộng | Khán giả tự dò từng góc khung hình; mắt căng ra chờ chuyển động nhỏ nhất |
| Dòng thời gian tua nhanh | Khi số chạy chậm lại, khán giả biết sắp có chuyện, và chính sự chờ đợi gây sợ |
| Phòng ngủ | Nơi riêng tư nhất, nơi ta không thể "ra về" như khỏi một ngôi nhà hoang |
| Không nhạc nền | Mọi tiếng động đều có thể là "thật"; tiếng trầm rất thấp gây bất an mà khó nhận ra nguồn |
| Chuyện nhỏ leo thang dần | Mỗi đêm chỉ thêm một chút; khán giả tự tưởng tượng phần còn lại |
Một chi tiết đáng chú ý: phim lấy đúng cách người ta "điều tra" ma ngoài đời, đặt máy quay qua đêm, rắc bột trên sàn để xem dấu chân, rồi đẩy nó tới mức hư cấu. Ngoài đời, máy quay hồng ngoại để qua đêm hay ghi được côn trùng bay sát ống kính, bụi lấp lánh, phản xạ ánh sáng, và những thứ này hay bị tưởng là "hiện tượng lạ". Danh mục thiết bị điều tra của wiki này bàn kỹ từng loại máy.
Di sản: mô hình Blumhouse
Jason Blum, một trong các nhà sản xuất đưa phim ra rạp, rút ra một mô hình: làm phim kinh dị kinh phí rất thấp, trao quyền tự do cho đạo diễn, chia lợi nhuận thay vì trả cát-xê cao. Hãng của ông, Blumhouse, sau đó làm Insidious (2010, James Wan), loạt The Purge, Get Out (2017) và nhiều phim khác. Mô hình này thay đổi cách Hollywood nhìn phim kinh dị: không cần ngôi sao hay kỹ xảo lớn, chỉ cần một ý tưởng sắc.
Loạt Paranormal Activity có sáu phim từ 2009 đến 2015 (bốn phần đánh số, phim nhánh The Marked Ones năm 2014 và The Ghost Dimension năm 2015), cộng Next of Kin năm 2021. Các phần sau mở rộng mạch truyện, đưa máy quay tới những gia đình khác và những thời kỳ khác, nhưng không phần nào tạo được cú sốc như bản đầu.
Góc nhìn hôm nay: xem Paranormal Activity tỉnh táo
- Xem trong phòng tối, một lần, với vài người bạn. Phim được làm cho trải nghiệm tập thể.
- Để ý vai Micah: anh là hình mẫu của một kiểu "nhà điều tra" tồi: khiêu khích, không kiểm soát biến số, kết luận trước khi xem dữ liệu. Phim gần như là một lời cảnh báo về cách không nên làm.
- Đừng bắt chước việc "khiêu khích" hay bày nghi thức gọi hồn. Ngoài đời, việc đó chỉ làm người trong nhà lo âu, mất ngủ hơn.
- Ai mất ngủ sau phim có thể thử xem một đoạn phim hậu trường hay đọc về cách quay: biết cửa được kéo bằng dây cước thì phim bớt bám theo mình.
Phim xếp hạng R ở Mỹ. Không có máu me nhiều nhưng không khí căng thẳng kéo dài, không phù hợp với trẻ em.
Câu hỏi thường gặp
Paranormal Activity tốn bao nhiêu tiền để làm?
Chi phí quay ban đầu khoảng 15.000 USD, quay trong khoảng một tuần ngay trong nhà của đạo diễn Oren Peli. Hãng phát hành sau đó bỏ thêm tiền cho hậu kỳ và quảng bá, nhưng phim vẫn thu gần 200 triệu USD toàn cầu.
Paranormal Activity có phải chuyện có thật không?
Không. Đây là phim hư cấu theo kiểu "băng tìm thấy", diễn viên Katie Featherston và Micah Sloat dùng tên thật cho nhân vật để tạo cảm giác chân thực. Ý tưởng đến từ việc đạo diễn nghe tiếng động lạ trong nhà mới của mình.
Có bao nhiêu phim Paranormal Activity?
Loạt phim chính thức của Mỹ có bảy phim: sáu phim phát hành từ 2009 đến 2015 (gồm cả phim nhánh The Marked Ones năm 2014) và Next of Kin năm 2021.
Vì sao Paranormal Activity đáng sợ dù kinh phí thấp?
Phim dùng máy quay cố định trong phòng ngủ, không nhạc nền, chuyện lạ leo thang dần mỗi đêm. Khán giả phải tự dò từng góc khung hình nên căng thẳng liên tục, và sự chờ đợi gây sợ nhiều hơn mọi kỹ xảo.
Đạo diễn Paranormal Activity là ai?
Oren Peli, khi đó là lập trình viên phần mềm chưa từng học làm phim. Ông viết, đạo diễn, quay và dựng phim trong chính căn nhà của mình ở San Diego.
