The Conjuring (Ám ảnh kinh hoàng, 2013) của James Wan kể chuyện vợ chồng Ed và Lorraine Warren, hai nhà "nghiên cứu ma quỷ" có thật của Mỹ, giúp gia đình Perron thoát khỏi một thế lực trong trang trại ở bang Rhode Island năm 1971. Câu "dựa trên chuyện có thật" chỉ đúng ở phần khung: gia đình Perron có thật, họ có sống ở ngôi nhà đó và kể nhiều trải nghiệm lạ, vợ chồng Warren có tới nhà. Phần lớn những gì làm phim đáng sợ, như lễ trừ tà ở cao trào, câu chuyện về "phù thuỷ" Bathsheba và cái kết có hậu nhanh gọn, là phần thêm của biên kịch. Phim khởi đầu một vũ trụ điện ảnh thu tổng cộng hơn 2 tỉ USD.
Vợ chồng Warren ngoài đời
Ed Warren (1926–2006) và Lorraine Warren (1927–2019) là một cặp vợ chồng ở bang Connecticut. Ed tự giới thiệu là nhà nghiên cứu ma quỷ (demonologist), không có bằng cấp hay chức sắc tôn giáo nào; Lorraine tự nhận có khả năng thấu thị. Năm 1952 họ lập Hội Nghiên cứu Tâm linh New England, rồi trong nhiều thập kỷ đi khắp nước Mỹ điều tra các vụ được cho là ma ám, giảng ở trường đại học, viết sách, xuất hiện trên truyền hình.
Họ gắn tên với nhiều vụ nổi tiếng mà wiki này bàn ở danh mục khác, như Amityville (1976) và Enfield (1978). Trong nhà họ ở Monroe, Connecticut có một "bảo tàng huyền bí" trưng những đồ vật họ cho là bị ám, trong đó có búp bê vải Annabelle; bảo tàng đã ngừng đón khách từ khoảng năm 2019.
Với giới hoài nghi, Warren là những người kể chuyện tài ba hơn là nhà điều tra. Các nhà điều tra như Joe Nickell nhiều lần chỉ ra rằng hồ sơ của họ thiếu kiểm chứng độc lập và có xu hướng quy mọi thứ về ma quỷ. Nhà văn Ray Garton, người viết một cuốn sách dựa trên một vụ của Warren, sau này kể ông được khuyên hãy cứ thêm thắt cho câu chuyện đáng sợ khi lời kể của nhân chứng không khớp nhau. Đây là lời kể của ông, nhưng nó phù hợp với nhận xét chung của nhiều người làm việc cùng Warren.
Gia đình Perron và ngôi nhà ở Harrisville
Tháng 1 năm 1971, Roger và Carolyn Perron cùng năm con gái chuyển tới một trang trại cũ ở Harrisville, Rhode Island. Họ sống ở đó khoảng mười năm. Theo lời kể của các thành viên gia đình, đặc biệt người con gái cả Andrea Perron trong bộ sách nhiều tập House of Darkness House of Light (từ năm 2011), họ trải qua đủ loại chuyện: mùi lạ, tiếng gõ, đồ vật dịch chuyển, những bóng người, và cảm giác có những "người" khác cùng sống trong nhà, có người hiền, có người đáng sợ.
Vợ chồng Warren tới nhà trong thập niên 1970, vài năm sau khi gia đình chuyển đến. Theo lời kể của chính gia đình Perron, chuyến thăm ấy không kết thúc như phim: có một buổi ngồi tìm cách liên lạc với "thế lực" trong nhà, mọi chuyện trở nên căng thẳng, và Roger Perron đề nghị nhà Warren ra về. Không có lễ trừ tà nào do Ed Warren thực hiện, và gia đình còn sống trong nhà nhiều năm sau đó.
Phim và lời kể: so sánh
| Chi tiết trong phim | Theo lời kể và tư liệu |
|---|---|
| Gia đình Perron chuyển tới trang trại Harrisville năm 1971 | Đúng |
| Nhiều hiện tượng lạ: tiếng gõ, mùi, đồ vật, bóng người | Đúng là lời kể của gia đình; chưa được kiểm chứng độc lập |
| Vợ chồng Warren tới điều tra | Đúng, trong thập niên 1970 |
| Ed Warren làm lễ trừ tà cứu Carolyn ở cao trào | Không. Ed không phải chức sắc tôn giáo; theo gia đình, cuộc gặp kết thúc căng thẳng và nhà Warren được đề nghị ra về |
| Gia đình rời nhà sau khi mọi chuyện được giải quyết | Không. Gia đình sống ở đó khoảng mười năm |
| Bathsheba Sherman là phù thuỷ đã hiến tế con mình | Không có căn cứ (xem dưới) |
| Diễn biến dồn trong vài tuần | Lời kể trải dài nhiều năm |
Bathsheba Sherman: người phụ nữ bị phim biến thành phản diện
Đây là phần nên được kể kỹ nhất, vì nó liên quan tới một người thật. Bathsheba Sherman là một phụ nữ sống ở vùng Harrisville thế kỷ 19, mất năm 1885, mộ còn ở nghĩa trang địa phương. Truyền miệng trong vùng có tin đồn tiêu cực về bà, kể cả chuyện một đứa trẻ chết khi được bà trông. Nhưng các nhà nghiên cứu lịch sử địa phương cho biết không có hồ sơ nào cho thấy bà bị kết tội, càng không có gì về phù thuỷ hay hiến tế; bà sống một cuộc đời bình thường, có chồng con, và mất vì nguyên nhân tự nhiên.
Trong phim, bà thành mụ phù thuỷ treo cổ trên cây sau khi giết con và nguyền rủa mảnh đất. Những chi tiết ấy là hư cấu. Sau khi phim nổi tiếng, mộ bà bị khách tò mò tìm tới. Đây là mặt tối ít được nói của nhãn "dựa trên chuyện có thật": khi phim mượn tên một người thật đã khuất để làm phản diện, người ấy không còn cách nào tự bào chữa.
Vì sao phim đáng sợ: tay nghề của James Wan
- Bối cảnh thập niên 1970 dựng kỹ: đồ đạc, màu phim, ống kính, thậm chí cách mở đầu bằng chữ chạy kiểu phim cũ.
- Một kiểu đùa quen thuộc của trẻ con, bịt mắt đi tìm nhau theo tiếng vỗ tay, được biến thành cảnh rợn nhất phim: tiếng vỗ tay trong bóng tối từ một chỗ không có ai.
- Máy quay di chuyển dài qua các phòng, cho khán giả "đi" trong nhà cùng nhân vật và biết vị trí từng phòng trước khi chuyện xảy ra.
- Hầu như không máu me. Theo lời đoàn phim, phim bị xếp hạng R ở Mỹ chỉ vì quá đáng sợ, không phải vì bạo lực hay ngôn từ.
Trong phim, nghi lễ tôn giáo là một phần của kịch bản. Bài này không bàn đúng sai của nghi lễ ấy; chỉ ghi nhận rằng nó là chi tiết thêm, không có trong lời kể của gia đình Perron.
Vũ trụ The Conjuring
Thành công của phim năm 2013 mở ra một chuỗi phim chính và nhiều phim nhánh:
- Dòng chính: The Conjuring 2 (2016, dựa trên vụ Enfield), The Devil Made Me Do It (2021), và phần khép lại dòng chính ra năm 2025.
- Phim nhánh: loạt Annabelle (từ 2014), loạt The Nun (từ 2018), The Curse of La Llorona (2019).
Toàn bộ vũ trụ thu hơn 2 tỉ USD toàn cầu, một trong những thương hiệu kinh dị thành công nhất lịch sử. Mỗi phần đều quảng bá bằng hồ sơ "có thật" của Warren, và mỗi lần như vậy, các nhà hoài nghi lại phải nhắc: phim là phim.
Góc nhìn hôm nay: xem phim, đọc hồ sơ
- Thưởng thức như một phim kinh dị làm tốt. Tay nghề dựng không khí của James Wan đáng học.
- Tách ba tầng khi nghe "dựa trên chuyện có thật": sự kiện có ghi chép (gia đình, ngôi nhà, năm), lời kể chưa kiểm chứng (hiện tượng lạ), và phần phim thêm (trừ tà, phù thuỷ, kết có hậu).
- Đọc thêm từ hai phía: lời kể của Andrea Perron để hiểu trải nghiệm của gia đình, và các bài phân tích của Joe Nickell trên tạp chí Skeptical Inquirer để thấy cách nhà điều tra hoài nghi nhìn những hồ sơ của Warren.
- Tôn trọng người thật: ngôi nhà ở Harrisville là tài sản tư, nghĩa trang có mộ Bathsheba Sherman là nơi an nghỉ của người địa phương.
Câu hỏi thường gặp
The Conjuring có phải chuyện có thật không?
Chỉ phần khung là thật: gia đình Perron sống ở trang trại Harrisville, Rhode Island từ năm 1971 và kể nhiều trải nghiệm lạ, vợ chồng Warren có tới nhà. Lễ trừ tà ở cao trào, câu chuyện phù thuỷ Bathsheba và việc gia đình rời nhà sau đó là phần thêm của phim.
Ed và Lorraine Warren là ai?
Họ là cặp vợ chồng ở Connecticut tự giới thiệu là nhà nghiên cứu ma quỷ và người thấu thị, lập Hội Nghiên cứu Tâm linh New England năm 1952 và gắn tên với các vụ Amityville, Enfield. Giới hoài nghi cho rằng hồ sơ của họ thiếu kiểm chứng độc lập.
Bathsheba Sherman có thật là phù thuỷ không?
Không. Bathsheba Sherman là một phụ nữ có thật sống ở vùng Harrisville, mất năm 1885. Không có hồ sơ nào cho thấy bà bị kết tội hay liên quan tới phù thuỷ, hiến tế; hình ảnh phản diện trong phim là hư cấu.
Thứ tự xem vũ trụ The Conjuring thế nào?
Dòng chính gồm The Conjuring (2013), The Conjuring 2 (2016), The Devil Made Me Do It (2021) và phần năm 2025. Các phim nhánh Annabelle, The Nun, The Curse of La Llorona có thể xem riêng, theo năm ra rạp là dễ nhất.
Vì sao The Conjuring bị xếp hạng R?
Theo lời đoàn phim, phim bị xếp hạng R ở Mỹ chủ yếu vì mức độ đáng sợ, không phải vì máu me hay ngôn từ. Phim dựa vào không khí, bóng tối và âm thanh nhiều hơn cảnh bạo lực.
