The Sixth Sense (Giác quan thứ sáu, 1999) là phim của M. Night Shyamalan kể về bác sĩ tâm lý trẻ em Malcolm Crowe (Bruce Willis) cố giúp cậu bé Cole Sear (Haley Joel Osment), người nói mình "nhìn thấy người chết". Phim nổi tiếng nhất thế giới vì cú lật cuối phim, thứ mà hàng triệu khán giả không đoán ra dù mọi manh mối đều được bày sẵn trên màn ảnh. Phim thu khoảng 670 triệu USD toàn cầu và được sáu đề cử Oscar, kể cả Phim hay nhất. Bài này bàn cú lật ấy, nên có tiết lộ nội dung; ai chưa xem nên xem trước.
Câu chuyện phim (phần không tiết lộ)
Ở Philadelphia, bác sĩ Malcolm Crowe vừa được thành phố vinh danh thì bị một bệnh nhân cũ đột nhập nhà, buộc tội ông đã không giúp được mình, rồi bắn ông và tự sát. Mùa thu năm sau, Malcolm nhận một ca có nhiều điểm giống ca thất bại năm xưa: Cole, chín tuổi, sống với mẹ đơn thân, lầm lì, sợ hãi, bị bạn bè xa lánh.
Cole cuối cùng thú nhận bí mật bằng một câu thì thầm đã thành kinh điển: "I see dead people" (Cháu thấy người chết). Họ đi lại như người bình thường, không biết mình đã chết, và chỉ thấy điều họ muốn thấy. Malcolm ban đầu nghĩ đó là triệu chứng tâm lý. Dần dần ông chấp nhận một khả năng khác, và khuyên Cole thử lắng nghe xem những người chết ấy cần gì.
Phần giữa phim là một phim ma đúng nghĩa nhưng có nhịp chậm, không phô trương: hơi thở đọng thành khói khi trời bỗng lạnh, một cô bé đã mất xuất hiện trong lều ngủ của Cole, một đám tang mà cậu nhận ra điều không ai khác nhận ra.
Cú lật (tiết lộ nội dung)
Ở cảnh cuối, Malcolm trở về nhà, thấy vợ ngủ trước tivi, chiếc nhẫn cưới của ông rơi khỏi tay cô. Ông nhận ra mình đã chết từ đêm bị bắn ở đầu phim. Từ lúc đó, ông chính là một trong những "người chết" mà Cole nhìn thấy: đi lại như bình thường, không biết mình đã chết, chỉ thấy điều mình muốn thấy.
Lời thú nhận của Cole ở giữa phim hoá ra đã mô tả chính Malcolm, ngay trước mặt khán giả.
Vì sao khán giả không đoán ra
Shyamalan không giấu manh mối. Ông bày chúng ra, nhưng sắp xếp sao cho khán giả tự điền vào khoảng trống bằng giả định sai. Đây là kỹ thuật "chơi đẹp" (fair play) mà tiểu thuyết trinh thám đã dùng từ lâu.
| Manh mối | Khán giả hiểu lần đầu | Ý nghĩa thật |
|---|---|---|
| Bữa tối kỷ niệm ngày cưới, vợ không nói với Malcolm câu nào | Hôn nhân rạn nứt vì ông mải công việc | Cô đang ngồi ăn một mình, không thấy ông |
| Malcolm không bao giờ nói chuyện với ai ngoài Cole | Không để ý; phim theo chân Cole nên hợp lý | Không ai khác nhìn thấy ông |
| Mẹ Cole ngồi im trong phòng khách khi Malcolm đến | Cảnh vừa kết thúc một cuộc trò chuyện | Bà đang chờ con, không có ai khác trong phòng |
| Cửa tầng hầm luôn bị chặn, ông không mở được | Vợ dọn đồ, sắp xếp lại nhà | Người chết không tác động được đồ vật như người sống |
| Malcolm luôn mặc những bộ quần áo tương tự đêm bị bắn | Chi tiết trang phục bình thường | Ông mắc kẹt ở khoảnh khắc đó |
Một lớp nữa là màu đỏ. Trong phim, màu đỏ xuất hiện có chủ ý ở những vật gắn với thế giới người chết hoặc những khoảnh khắc nó chạm vào thế giới người sống: núm cửa, quả bóng bay, chiếc lều, chiếc váy. Khán giả cảm được mà không ý thức được, và khi xem lần hai thì thấy rõ.
Cú lật trước và sau The Sixth Sense
Ý tưởng "nhân vật chính đã chết mà không biết" không mới:
- Truyện ngắn "An Occurrence at Owl Creek Bridge" (1890) của Ambrose Bierce, một trong những ví dụ sớm và nổi tiếng nhất của kiểu kết lật về cái chết của nhân vật chính.
- Carnival of Souls (1962), phim kinh dị kinh phí thấp của Mỹ, về một phụ nữ sống sót sau tai nạn mà không còn thuộc về thế giới người sống.
- Les Diaboliques (1955) của Henri-Georges Clouzot, nổi tiếng vì yêu cầu khán giả không tiết lộ kết phim, một chiêu mà nhiều phim lật sau này học theo.
Sau năm 1999, cú lật thành "thương hiệu" của Shyamalan và của cả một giai đoạn phim Hollywood. The Others (2001) đi theo hướng gần tương tự nhưng theo cách riêng, được bàn ở bài khác trong danh mục. Shyamalan tiếp tục với Unbreakable (2000), Signs (2002), The Village (2004); khán giả bắt đầu ngồi xem chỉ để chờ cú lật, và điều đó làm khó chính ông.
Có một điều ít được nhắc: cú lật chỉ hiệu quả vì phần trước nó đã là một phim hay. Nếu bỏ cảnh cuối, The Sixth Sense vẫn là câu chuyện cảm động về một đứa trẻ cô độc và một người lớn kiên nhẫn. Nhiều phim bắt chước sau này làm ngược lại: dựng cả phim chỉ để phục vụ một cú lật, và khi cú lật bị đoán ra, không còn gì ở lại. Shyamalan quay phim ở chính Philadelphia, thành phố ông lớn lên, và những con phố, ngôi nhà gạch, nhà thờ cổ của thành phố góp phần tạo nên không khí lạnh, xám, rất thật của phim.
Phim nói gì ngoài chuyện ma
Đọc kỹ, The Sixth Sense là một phim về giao tiếp. Cole không kể được bí mật với mẹ vì sợ mẹ nghĩ mình bị bệnh. Malcolm không nói chuyện được với vợ. Người chết trong phim không đáng sợ vì muốn hại ai; họ đáng sợ vì có điều chưa nói được. Lời giải cho Cole không phải đánh đuổi ma, mà là lắng nghe.
Cảnh xúc động nhất phim không phải cảnh ma, mà cảnh Cole ngồi trong xe kể với mẹ một điều chỉ bà nội cậu biết. Toni Collette được đề cử Oscar nữ phụ chủ yếu nhờ cảnh ấy, và Haley Joel Osment, khi đó mới khoảng mười tuổi, được đề cử nam phụ.
Phim cũng nhẹ nhàng chạm tới một sự thật đời thường: một đứa trẻ có những trải nghiệm khó nói thường chịu đựng một mình. Ngoài đời, một đứa trẻ sợ hãi kéo dài, mất ngủ, bị bạn bè xa lánh cần được cha mẹ lắng nghe và, khi cần, được chuyên gia tâm lý trẻ em hỗ trợ.
Góc nhìn hôm nay: xem lại để thấy nghề
- Xem lần hai, chỉ để ý Malcolm: ông chạm vào ai, ai nhìn ông, ai trả lời ông. Phim không "ăn gian" một lần nào.
- Đếm màu đỏ và để ý mỗi lần nó xuất hiện đang xảy ra chuyện gì.
- Nghe nhạc nền và tiếng động: phim dùng rất ít nhạc dồn dập, phần lớn nỗi sợ đến từ im lặng và tiếng thở.
- Đọc truyện của Bierce (đã thuộc phạm vi công cộng) để thấy cú lật này đã có mặt trong văn chương hơn một thế kỷ trước.
Câu hỏi thường gặp
Kết phim The Sixth Sense là gì?
Ở cuối phim, bác sĩ Malcolm Crowe nhận ra mình đã chết từ đêm bị bệnh nhân cũ bắn ở đầu phim. Suốt thời gian giúp Cole, ông chính là một trong những người chết mà cậu bé nhìn thấy, không biết mình đã chết.
The Sixth Sense được bao nhiêu đề cử Oscar?
Phim được sáu đề cử Oscar: Phim hay nhất, Đạo diễn, Kịch bản gốc, Dựng phim, Nam phụ cho Haley Joel Osment và Nữ phụ cho Toni Collette, nhưng không thắng giải nào.
Màu đỏ trong The Sixth Sense có ý nghĩa gì?
Màu đỏ được dùng có chủ ý ở những vật và khoảnh khắc gắn với thế giới người chết chạm vào người sống: núm cửa, quả bóng bay, chiếc lều, chiếc váy. Khán giả cảm được mà ít khi nhận ra ở lần xem đầu.
"I see dead people" là câu thoại của ai?
Đó là câu cậu bé Cole Sear, do Haley Joel Osment đóng, thì thầm với bác sĩ Malcolm khi thú nhận bí mật của mình. Câu này trở thành một trong những câu thoại nổi tiếng nhất điện ảnh Mỹ cuối thế kỷ 20.
Có phim nào giống The Sixth Sense không?
The Others (2001) có hướng tương tự về người chết không biết mình đã chết. Trước đó có Carnival of Souls (1962) và truyện ngắn "An Occurrence at Owl Creek Bridge" (1890) của Ambrose Bierce với kiểu kết lật về cái chết của nhân vật chính.
