Nhà hoang gần như luôn có chủ: một cá nhân, một doanh nghiệp, một cơ quan nhà nước, hoặc đang tranh chấp. Tự ý vào mà không được phép có thể bị xử phạt, nặng thì bị xử lý hình sự, ở Việt Nam cũng như hầu hết các nước. Ngay cả khi được phép, nhà bỏ hoang là nơi nguy hiểm thật sự: sàn mục, trần sập, đinh rỉ, kính vỡ, tấm lợp có amiăng, rắn, ong, chuột, và có khi có người đang trú ngụ. Bài này không hướng dẫn cách vào nơi không được phép; nó nói vì sao không nên, và nếu có phép thì đi thế nào cho an toàn.
Vì sao nhà hoang hút người tò mò
Ngôi nhà bỏ hoang là bối cảnh quen thuộc của chuyện ma, từ truyện cổ tới phim kinh dị và các video "thám hiểm đêm" trên mạng. Có những lý do dễ hiểu: không gian tối, tiếng động lạ, dấu vết đời sống cũ, cảm giác đang đứng ở chỗ người khác đã rời đi. Cảm giác bất an ở những không gian như vậy đã được bàn ở wiki batthuong. Ở đây ta nói phần thực tế.
Các video "vào nhà ma lúc nửa đêm" thường không cho thấy những gì xảy ra ngoài khung hình: xin phép ai, có bị đuổi không, có ai bị thương không. Người xem chỉ thấy phần ly kỳ và dễ nghĩ đó là việc ai cũng làm được.
Pháp luật: "bỏ hoang" không có nghĩa là "vô chủ"
Ở Việt Nam
- Xâm phạm chỗ ở: Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) có Điều 158 về tội xâm phạm chỗ ở của người khác. Hành vi nhẹ hơn có thể bị xử phạt hành chính. Một căn nhà trông bỏ không vẫn có thể là chỗ ở hợp pháp của ai đó, hoặc tài sản đang được quản lý.
- Lấy đồ: mang đi bất cứ thứ gì, kể cả đồ cũ nát, đều có thể bị coi là chiếm đoạt tài sản của người khác.
- Làm hư hỏng: phá khoá, phá cửa, vẽ bậy, đốt lửa có thể bị xử lý về hành vi huỷ hoại hoặc làm hư hỏng tài sản.
- Công trình đặc biệt: khu vực quân sự, công trình đang thi công, di tích có ban quản lý đều có quy định riêng về ra vào.
Mức xử lý cụ thể phụ thuộc vào từng trường hợp và văn bản pháp luật hiện hành; bài này không thay cho tư vấn pháp lý. Điều chắc chắn: muốn vào thì phải có sự đồng ý của người có quyền với nơi đó.
Ở nước ngoài
Nhiều điểm "ma ám" nổi tiếng thế giới có quy định rõ. Đảo Poveglia ở Venice (Ý) không mở cho khách tham quan. Pháo đài Bhangarh ở Rajasthan (Ấn Độ) có biển của Cục Khảo cổ Ấn Độ cấm vào trước bình minh và sau hoàng hôn. Ở nhiều nước, xâm nhập trái phép bị phạt nặng, và ở một số nơi chủ đất có quyền tự vệ rộng. Du khách nên đi theo tour chính thức, đúng giờ mở cửa.
Những mối nguy thật trong nhà bỏ hoang
| Mối nguy | Vì sao | Hậu quả có thể |
|---|---|---|
| Sàn, cầu thang, trần mục | Mưa thấm, mối mọt, cốt thép rỉ | Rơi, bị vật nặng rơi trúng |
| Đinh rỉ, kính vỡ, sắt nhọn | Vật liệu đổ nát | Vết thương sâu, nguy cơ uốn ván |
| Tấm lợp, vật liệu cũ có amiăng | Phổ biến trong công trình cũ | Bụi amiăng có hại cho phổi khi bị đập vỡ, hít phải |
| Rắn, ong, ong vò vẽ, chuột, dơi | Nơi ít người lui tới | Bị cắn, đốt; bệnh lây từ chuột qua nước tiểu |
| Nấm mốc, nước tù | Ẩm lâu ngày | Khó thở, dị ứng, nhiễm khuẩn |
| Điện chưa cắt, bình gas cũ | Không ai kiểm tra | Điện giật, cháy nổ |
| Kim tiêm, rác thải | Người ngoài tụ tập | Vết thương, nguy cơ lây bệnh |
| Người đang trú ngụ | Người không có nhà, người ở nhờ | Xung đột; xâm phạm nơi ở của họ |
Bóng tối nhân mọi mối nguy trên lên nhiều lần. Ban đêm, một lỗ thủng trên sàn trông như một mảng bóng. Đó là lý do chính khiến "đi nhà hoang lúc nửa đêm" vừa nguy hiểm vừa vô ích về mặt điều tra: ta thấy ít hơn, nghe nhầm nhiều hơn, sợ nhiều hơn.
Nếu đã được phép: chuẩn bị thế nào
Có những trường hợp hợp pháp: gia đình mời xem ngôi nhà cũ của họ, ban quản lý một công trình cho phép chụp ảnh tư liệu, một nhóm nghiên cứu kiến trúc được cấp phép khảo sát. Khi đó:
- Có giấy phép hoặc tin nhắn đồng ý rõ ràng của người có quyền, mang theo khi đi.
- Đi ban ngày trước để xem kết cấu, đánh dấu chỗ nguy hiểm. Nếu cần ở lại tối, chỉ ở những chỗ đã kiểm tra.
- Đi theo nhóm, ít nhất ba người, và báo cho một người ở ngoài biết nơi đến và giờ về.
- Trang bị: giày đế dày, găng tay, khẩu trang lọc bụi, mũ, đèn pin và đèn dự phòng, điện thoại sạc đầy, bộ sơ cứu, nước uống.
- Kiểm tra tiêm phòng uốn ván nếu thường xuyên đi những nơi như vậy; bị đinh rỉ đâm thì đi khám.
- Không đập phá, không mở cửa bị niêm phong, không đụng vào vật liệu nghi có amiăng.
- Rời đi ngay nếu gặp người đang ở đó, nghe tiếng kết cấu kêu răng rắc, hoặc thấy mùi gas.
Tôn trọng: người, nơi chốn và ký ức
Cộng đồng chụp ảnh công trình bỏ hoang trên thế giới có một câu nói quen: "chỉ lấy đi ảnh, chỉ để lại dấu chân". Một số nguyên tắc đi kèm:
- Không lấy đồ làm kỷ niệm, không sắp xếp lại đồ vật để chụp cho "ma quái".
- Không đăng địa chỉ chính xác của những nơi dễ bị phá hoại.
- Không chụp và đăng giấy tờ, ảnh gia đình, thông tin riêng tư còn sót lại.
- Với những nơi gắn với cái chết hay nỗi đau (bệnh viện cũ, nhà từng xảy ra án mạng), không biến chúng thành trò cười, không gắn tên nạn nhân thật vào câu chuyện ma.
Thay thế an toàn cho chuyến "đi nhà ma"
Muốn trải nghiệm không khí của những nơi bị đồn có ma mà không phạm luật, không liều mạng, có nhiều lựa chọn: tour ma đi bộ chính thức ở các thành phố như Edinburgh hay York, tham quan có hướng dẫn ở các di tích như nhà tù Eastern State (Philadelphia) hay nhà Winchester (California), các bảo tàng có trưng bày về lịch sử chuyện ma. Mục địa điểm ma ám của wiki có bài riêng cho từng nơi và về cách đi tour ma sao cho an toàn, tôn trọng.
Góc nhìn hôm nay: câu chuyện hay không đáng một tai nạn
Một cuộc điều tra hiện tượng lạ đúng nghĩa không cần vào nơi trái phép. Phần lớn công việc diễn ra ở thư viện, trong hồ sơ địa chính, báo cũ, và trong những cuộc trò chuyện với người từng sống ở đó. Nếu một ngôi nhà bỏ hoang làm bạn tò mò, câu hỏi đầu tiên nên là "nhà này của ai, vì sao bỏ không", và câu trả lời thường thú vị hơn mọi lời đồn.
Gặp người bị thương trong nhà hoang, gọi cấp cứu 115; thấy có dấu hiệu cháy, gọi 114. Thấy công trình có nguy cơ sập đe doạ người qua đường, báo cho chính quyền cấp xã, phường nơi đó.
Câu hỏi thường gặp
Vào nhà hoang có phạm luật không?
Có thể. Nhà bỏ hoang vẫn thường có chủ hoặc đang được quản lý. Tự ý vào có thể bị xử phạt hành chính, nặng thì xử lý hình sự về tội xâm phạm chỗ ở theo Điều 158 Bộ luật Hình sự 2015; lấy đồ hay làm hư hỏng còn bị xử lý thêm.
Nhà hoang nguy hiểm ở những điểm nào?
Sàn và trần mục dễ sập, đinh rỉ và kính vỡ gây thương tích, vật liệu cũ có thể chứa amiăng, có rắn, ong, chuột, nấm mốc, điện chưa cắt và đôi khi có người đang trú ngụ. Ban đêm mọi nguy cơ tăng lên nhiều lần.
Có được lên đảo Poveglia ở Venice không?
Không. Poveglia không mở cho khách tham quan. Du khách chỉ nên đi các điểm có tour chính thức và đúng giờ mở cửa.
Muốn chụp ảnh nhà bỏ hoang thì làm thế nào cho đúng luật?
Tìm hiểu ai là chủ hoặc đơn vị quản lý, xin phép rõ ràng, đi ban ngày theo nhóm, mang đồ bảo hộ, không lấy đồ và không làm hư hỏng gì. Nếu không xin được phép, chỉ chụp từ nơi công cộng.
Đi tour ma có an toàn hơn tự vào nhà hoang không?
An toàn và hợp pháp hơn nhiều. Tour chính thức đi qua những nơi đã được kiểm tra, có người hướng dẫn và kể cả phần lịch sử thật đằng sau lời đồn.
